Credo na Mszy – dlaczego wyznajemy wiarę wspólnie

Czym jest Credo i gdzie znajduje się w liturgii?

Credo na Mszy to wyznanie wiary Kościoła, które łączy osobiste „wierzę” z głosem całego zgromadzenia; w Symbolu nicejsko-konstantynopolitańskim wyznajemy wiarę w Trójcę Świętą, a jego historyczne tło tworzą Sobór Nicejski I z 325 roku i Sobór Konstantynopolitański I z 381 roku.

Z mojej praktyki redakcyjnej przy tekstach parafialnych wynika, że wielu wiernych zna Credo z pamięci, ale gubi jego miejsce w samej Mszy Świętej. To nie jest przerywnik między homilią a dalszą częścią liturgii. To odpowiedź. Najpierw słuchamy czytań, psalmu, Ewangelii i homilii, a potem całe zgromadzenie mówi, komu wierzy i co przyjmuje jako wiarę Kościoła.

Credo jest liturgiczną odpowiedzią ochrzczonych na słowo Boże: po homilii Kościół nie tylko rozważa Ewangelię, lecz publicznie wyznaje wiarę, którą otrzymał i przekazuje (źródło: Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, 2002; Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992).

Co to jest Credo na Mszy?

Credo to uroczyste wyznanie wiary, w którym wierni streszczają najważniejsze prawdy chrześcijaństwa: wiarę w Boga Ojca, Jezusa Chrystusa, Ducha Świętego, Kościół, chrzest, zmartwychwstanie i życie wieczne.

Nie mylmy go z modlitwą powszechną, aktem pokuty ani hymnem „Chwała na wysokości Bogu”. Credo ma własną funkcję. Ono zbiera w jednym tekście to, co Kościół głosi od apostolskich początków i co wyjaśnia Katechizm Kościoła Katolickiego w paragrafach 185-197.

• Credo – wyznanie wiary Kościoła, a nie prywatna deklaracja oderwana od wspólnoty ochrzczonych.
• Symbol nicejsko-konstantynopolitański – dłuższa forma liturgiczna związana z soborami powszechnymi z 325 i 381 roku.
• Skład Apostolski – krótsza forma znana z katechezy, różańca i niektórych celebracji liturgicznych.
• Mszał Rzymski – księga liturgiczna, w której znajdują się teksty i rubryki Mszy Świętej.
• Parafia św. Maksymiliana Kolbego w Krakowie-Opatkowicach – lokalna wspólnota, w której to samo Credo wypowiadają osoby w różnym wieku i z różnym doświadczeniem wiary.

Kiedy odmawia się Credo podczas Mszy?

Credo odmawia się zasadniczo w niedziele i uroczystości oraz w wybranych celebracjach przewidzianych przepisami liturgicznymi, po homilii i przed modlitwą powszechną.

Nie odmawia się go na każdej Mszy. To ważne, bo czasem ktoś dziwi się, że w dzień powszedni Credo nie występuje. Rytm liturgii ma swoje stopnie uroczystości. Niedzielna Eucharystia, uroczystości Pańskie, maryjne i świętych mają bogatszą strukturę, bo gromadzą Kościół wokół centralnych tajemnic wiary.

Dlaczego Credo jest po homilii?

Credo jest po homilii, ponieważ zgromadzenie najpierw słucha słowa Bożego i jego wyjaśnienia, a dopiero potem odpowiada wspólnym wyznaniem wiary.

Ta kolejność ma sens duchowy. Słowo poprzedza odpowiedź. Homilia nie kończy liturgii słowa jak wykład, po którym wracamy do swoich myśli. Ona prowadzi do decyzji serca: „wierzę”. Dlatego Credo stoi przed modlitwą powszechną. Najpierw wyznajemy wiarę, potem prosimy Boga za Kościół, świat, cierpiących i lokalną wspólnotę.

„Wyznanie wiary można rozumieć jako odpowiedź ludu na słowo Boże usłyszane w czytaniach i wyjaśnione w homilii” – parafraza nauczania liturgicznego: Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, 2002

Dlaczego wyznajemy wiarę wspólnie?

Credo odmawiamy wspólnie, ponieważ wiara chrześcijańska jest osobistą odpowiedzią człowieka, ale nie jest wiarą samotną. Katechizm Kościoła Katolickiego opisuje wyznanie wiary jako znak komunii: ochrzczony mówi „wierzę”, a zarazem przyjmuje wiarę Kościoła (KKK 185-197).

W niedzielę w kościele spotykają się osoby po spokojnym tygodniu i osoby zmęczone, małżeństwa, wdowy, dzieci pierwszokomunijne, młodzież po bierzmowaniu, ludzie zmagający się z chorobą, rodzice z małymi dziećmi. Historie są różne. Credo jest jedno. W Parafii św. Maksymiliana Kolbego w Krakowie-Opatkowicach ten moment dobrze pokazuje, że parafia nie jest tylko miejscem usług religijnych. Jest wspólnotą wiary.

Wspólne Credo mówi, że Kościół wierzy przed nami, z nami i po nas; dlatego pojedynczy głos wiernego zostaje włączony w wiarę całej wspólnoty (źródło: Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992).

Czy wiara nie jest sprawą prywatną?

Nie, wiara jest osobista, ale nie prywatystyczna, bo chrześcijanin otrzymuje ją przez chrzest, słowo Boże, sakramenty i wspólnotę Kościoła.

Osobista wiara oznacza, że nikt nie może uwierzyć za mnie. Prywatystyczna wiara oznaczałaby jednak: „to tylko moja sprawa, bez Kościoła, bez sakramentów, bez odpowiedzialności za innych”. Credo rozbija takie myślenie. Gdy mówimy „wierzę”, nie zamykamy się w sobie. Stajemy obok innych ochrzczonych.

• Chrzest – pierwszy sakrament wiary, przez który człowiek zostaje włączony w Kościół.
• Eucharystia – sakrament jedności, w którym wspólnota słucha jednego słowa i przyjmuje ten sam Chleb.
• Homilia – wyjaśnienie słowa Bożego, które pomaga przełożyć Ewangelię na konkret życia.
• Modlitwa powszechna – modlitwa wspólnoty, która następuje po Credo i wypływa z wyznanej wiary.
• Parafia – lokalny Kościół, w którym wiara przestaje być abstrakcją, bo ma twarze sąsiadów, rodzin i duszpasterzy.

Co wspólne Credo mówi o Kościele?

Wspólne Credo pokazuje, że Kościół jest zgromadzeniem ludzi ochrzczonych, którzy wyznają tę samą wiarę mimo różnych charakterów, historii i etapów życia.

To ma bardzo praktyczny wymiar. Ktoś przeżywa kryzys, ale słyszy obok siebie głos wspólnoty. Ktoś nie rozumie jeszcze wszystkich zdań Credo, ale uczy się ich w rytmie liturgii. Dziecko słyszy rodziców i dziadków. Senior słyszy młodych. Tak wiara przechodzi z pokolenia na pokolenie, nie jako teoria, lecz jako powtarzany co tydzień akt zaufania.

Jak wspólne wyznanie wiary buduje parafię?

Wspólne wyznanie wiary buduje parafię przez powtarzalny rytm niedzielnej Eucharystii: jedna liturgia słowa, jedno Credo, jedna modlitwa powszechna i jeden ołtarz.

W Opatkowicach lokalność nie polega tylko na adresie kościoła. Parafia dojrzewa wtedy, gdy wierni uczą się mówić razem o Bogu Ojcu, Synu i Duchu Świętym. Nie trzeba przy tym udawać idealnej zgody w każdej sprawie życia codziennego. Credo wskazuje głębszy fundament.

Pomocne mogą być teksty o tym, jak przeżywać niedzielna Msza Święta, jak rozumieć rok liturgiczny i jak prowadzić prostą modlitwa w rodzinie.

Czym różnią się Symbol nicejsko-konstantynopolitański i Skład Apostolski?

Symbol nicejsko-konstantynopolitański jest dłuższym liturgicznym wyznaniem wiary, związanym z Niceą 325 i Konstantynopolem 381, a Skład Apostolski jest krótszą formą znaną z katechezy i modlitwy. Oba teksty są katolickie i wyrażają tę samą wiarę Kościoła.

Najczęściej podczas Mszy słyszymy Symbol nicejsko-konstantynopolitański. Ma wyraźnie rozwinięte sformułowania o Jezusie Chrystusie: „Bóg z Boga”, „Światłość ze Światłości”, „współistotny Ojcu”. Te słowa nie są ozdobą. Powstały w czasie, gdy Kościół musiał precyzyjnie bronić prawdy o Chrystusie i Trójcy Świętej.

Skład Apostolski nie jest „uboższym Credo”, lecz krótszą formą tego samego wyznania wiary, użyteczną zwłaszcza w katechezie, modlitwie rodzinnej i wskazanych kontekstach liturgicznych (źródło: KKK 194; OWMR, 2002).

Czy obie formy Credo są katolickie?

Tak, obie formy są katolickie, ponieważ wyznają wiarę w Trójcę Świętą, Kościół, odpuszczenie grzechów, zmartwychwstanie i życie wieczne.

Różnica dotyczy długości, historii i akcentów teologicznych. Skład Apostolski ma formę prostszą, bardziej zwartą. Symbol nicejsko-konstantynopolitański rozwija zwłaszcza prawdę o Synu Bożym i Duchu Świętym. W praktyce parafialnej krótszy tekst może pomóc dzieciom, ale dorosłych nie zwalnia z poznawania pełnego Credo liturgicznego.

Dlaczego czasem słyszymy krótsze Credo?

Krótsze Credo można usłyszeć w określonych kontekstach liturgicznych, zwłaszcza tam, gdzie przepisy lub praktyka duszpasterska dopuszczają Skład Apostolski, na przykład w okresie Wielkiego Postu i Wielkanocy oraz podczas Mszy z udziałem dzieci.

Nie oznacza to zmiany wiary. To podobna sytuacja jak z różnymi formami aktu pokuty czy modlitwy eucharystycznej: liturgia ma zatwierdzone warianty, ale nie dowolność. W razie wątpliwości najlepiej trzymać się Mszału Rzymskiego i wskazań celebransa.

• Symbol nicejsko-konstantynopolitański – zwykle dłuższy tekst używany w niedzielnej Eucharystii i uroczystościach.
• Skład Apostolski – krótszy tekst łatwy do zapamiętania przez dzieci i często obecny w katechezie.
• Sobór Nicejski I – wydarzenie z 325 roku, ważne dla precyzyjnego wyznania wiary w Chrystusa.
• Sobór Konstantynopolitański I – wydarzenie z 381 roku, związane z rozwinięciem symbolu wiary.
• Mszał Rzymski dla diecezji polskich – liturgiczne źródło tekstów używanych podczas Mszy w Polsce.

„Symbole wiary są streszczeniami wiary Kościoła, a ich artykuły porządkują podstawowe prawdy wyznawane przez chrześcijan” – parafraza: Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992, KKK 185-197

Co oznaczają najważniejsze zdania Credo?

Najważniejsze zdania Credo streszczają wiarę w Boga Ojca Stworzyciela, Jezusa Chrystusa wcielonego, ukrzyżowanego i zmartwychwstałego, Ducha Świętego, Kościół, jeden chrzest, zmartwychwstanie umarłych i życie wieczne. Katechizm omawia te prawdy szeroko w części dotyczącej wyznania wiary (KKK 198-1065).

Credo nie jest tekstem do szybkiego „zaliczenia”. Każde zdanie niesie ciężar pokoleń, sporów, modlitwy i świadectwa. W pracy z rodzinami widzę, że najlepszy efekt daje metoda małych fragmentów. Nie tłumaczymy dziecku całej teologii w 10 minut. Bierzemy jedno zdanie i pytamy: co ono mówi o Bogu, o mnie, o Kościele?

Jedno zdanie Credo może stać się tygodniową katechezą domową, jeśli rodzina przeczyta je powoli, nazwie jedną prawdę wiary i połączy ją z niedzielną Ewangelią (źródło: KKK 185-197; praktyka katechezy parafialnej).

Co znaczy „Wierzę w jednego Boga”?

„Wierzę w jednego Boga” oznacza, że chrześcijanin powierza się jedynemu Bogu, który jest Ojcem, Stworzycielem i źródłem całego życia.

To krótkie zdanie porządkuje świat. Nie pieniądze, nie opinia ludzi, nie lęk o przyszłość są Bogiem. Dla dziecka można powiedzieć prosto: Bóg nie jest jedną z wielu ważnych rzeczy. Jest pierwszy. Dla dorosłego brzmi to ostrzej, bo pyta o konkret: co faktycznie rządzi moimi decyzjami?

Co wyznajemy o Jezusie Chrystusie?

O Jezusie Chrystusie wyznajemy, że jest Synem Bożym, prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem, który dla naszego zbawienia przyjął ciało, umarł i zmartwychwstał.

Tu znajduje się centrum chrześcijaństwa. Credo nie mówi tylko, że Jezus był dobrym nauczycielem. Mówi więcej: „Bóg z Boga”, „zrodzony, a nie stworzony”, „współistotny Ojcu”. To język precyzyjny, czasem trudny, ale chroni serce wiary. Gdyby Jezus był tylko prorokiem, Eucharystia i sakrament chrztu znaczyłyby coś zupełnie innego.

Co oznacza wiara w Ducha Świętego, Kościół i sakramenty?

Wiara w Ducha Świętego, Kościół i sakramenty oznacza, że Bóg działa nie tylko w przeszłości, lecz także dziś: uświęca, prowadzi Kościół i daje łaskę w znakach sakramentalnych.

To bardzo praktyczny fragment Credo. Gdy rodzic prowadzi dziecko do chrztu, gdy małżonkowie odnawiają zgodę w trudnym okresie, gdy chory prosi o sakrament namaszczenia, wiara nie zostaje na papierze. Przechodzi w życie.

• „Wierzę w jednego Boga” – zdanie porządkuje relację człowieka do Stwórcy i odrzuca religijną dowolność.
• „I w jednego Pana Jezusa Chrystusa” – wyznanie wskazuje centrum chrześcijańskiej wiary i sens Ewangelii.
• „Za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało” – zdanie łączy tajemnicę wcielenia z konkretną historią Maryi.
• „Wierzę w jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół” – formuła opisuje tożsamość Kościoła, a nie idealność wszystkich jego członków.
• „Wyznaję jeden chrzest” – zdanie przypomina, że sakrament chrztu jest bramą życia chrześcijańskiego.
• „Oczekuję wskrzeszenia umarłych” – wyznanie kieruje nadzieję dalej niż doczesny sukces i zdrowie.

Jak odmawiać Credo świadomie w rodzinie i parafii?

Świadome odmawianie Credo zaczyna się od prostego ćwiczenia: raz w tygodniu wybrać jedno zdanie, przeczytać je wolno i połączyć z konkretną sytuacją życia rodzinnego. Taka praktyka pomaga dzieciom, młodzieży i dorosłym uniknąć mechanicznego recytowania tekstu.

Nie trzeba tworzyć domowego wykładu z teologii. Wystarczy 5 minut po niedzielnej Mszy albo wieczorem. Jedno pytanie czasem działa lepiej niż długa przemowa: „które zdanie Credo dzisiaj było dla mnie najtrudniejsze?”. Krótkie, uczciwe odpowiedzi budują więcej niż szybkie poprawianie dziecka.

Credo przestaje być rutyną, gdy wierny łączy je z usłyszaną Ewangelią, własnym tygodniem i realnym pytaniem: w co dziś wyznaję wiarę mimo trudności? (źródło: praktyka duszpasterska; KKK 185-197).

Jak nie odmawiać Credo mechanicznie?

Najprościej: przed Credo wróć myślą do jednego zdania z Ewangelii lub homilii i wypowiedz wyznanie wiary jako odpowiedź, nie jako tekst z pamięci.

Pomaga też postawa ciała. Głos nie musi być głośny, ale niech będzie obecny. W liturgii przewidziany jest ukłon przy słowach o wcieleniu, a w wybrane uroczystości przyklęknięcie, jeśli wskazują to rubryki Mszału Rzymskiego. Gest zatrzymuje ciało, a ciało pomaga duszy.

1. Przed Credo przypomnij sobie jedno zdanie z czytań, bo liturgia słowa prowadzi do wyznania wiary.
2. Wypowiedz pierwsze słowo „wierzę” świadomie, bo ono dotyczy osobistej odpowiedzi, a nie samego udziału w tłumie.
3. Zatrzymaj uwagę przy słowach o wcieleniu, bo tam Credo dotyka tajemnicy Boga, który stał się człowiekiem.
4. Po Mszy zapytaj rodzinę o jedno niezrozumiałe słowo, bo regularna rozmowa usuwa rutynę lepiej niż jednorazowa katecheza.
5. Raz w miesiącu przeczytaj fragment Katechizmu o Credo, bo KKK daje język do spokojnego wyjaśniania wiary.

Jak tłumaczyć Credo dzieciom?

Credo dzieciom tłumaczy się najlepiej po jednym zdaniu, językiem codziennym, z przykładami z domu, szkoły, chrztu, świąt i niedzielnej Mszy.

Rodzic może powiedzieć: „Kiedy mówimy, że Jezus zmartwychwstał, wyznajemy, że śmierć nie ma ostatniego słowa”. To wystarczy na jedną rozmowę. Innym razem można wziąć słowo „Kościół” i wyjaśnić, że oznacza nie tylko budynek, lecz lud Boży. Pomocny będzie też osobny tekst Credo dla dzieci.

Jak połączyć Credo z niedzielną homilią?

Połączenie Credo z homilią polega na znalezieniu jednej prawdy wiary, którą kazanie przypomniało, wyjaśniło albo postawiło jako zadanie na kolejny tydzień.

Jeśli homilia mówiła o przebaczeniu, słowa o „odpuszczeniu grzechów” nabierają konkretu. Jeśli dotyczyła lęku, zdanie o zmartwychwstaniu brzmi inaczej. Jeśli czytania prowadzą do zaufania Bogu, pierwsze słowa Credo nie są formalnością. Są decyzją.

Jak radzić sobie z trudnymi słowami, rutyną i wątpliwościami?

Trudne słowa Credo, rutyna i wątpliwości nie przekreślają wiary; są zaproszeniem do spokojnego uczenia się języka Kościoła. Najlepiej wyjaśniać je etapami: definicja, przykład z liturgii, pytanie osobiste i powrót do źródeł, zwłaszcza Katechizmu Kościoła Katolickiego.

Wątpliwość nie zawsze jest buntem. Czasem jest uczciwym miejscem, w którym dorosły człowiek przestaje powtarzać formuły tylko dlatego, że pamięta je z dzieciństwa. Dobrze prowadzona katecheza parafialna nie zawstydza za pytania. Ona uczy rozróżniać: czego nie rozumiem, z czym się zmagam, a co odrzucam bez poznania?

Najlepszą odpowiedzią na niezrozumiałe Credo nie jest rezygnacja z tekstu, lecz wolniejsze czytanie, rozmowa i powrót do źródeł Kościoła (źródło: KKK 185-197; Mszał Rzymski, 1986).

Czy trzeba rozumieć każde słowo Credo?

Nie trzeba rozumieć wszystkiego od razu, ale dojrzała wiara domaga się stopniowego poznawania słów, które wypowiadamy podczas liturgii.

Dziecko nie rozumie od razu słowa „współistotny”. Wielu dorosłych też ma z nim kłopot. Nie ma w tym wstydu. Problem zaczyna się wtedy, gdy przez 20 lat nikt nie pyta, co ono znaczy. W rodzinie można tłumaczyć prosto: Syn Boży jest naprawdę Bogiem tak jak Ojciec, a nie stworzeniem ani kimś mniejszym od Boga.

Co zrobić, gdy mam wątpliwości podczas Credo?

Gdy masz wątpliwości podczas Credo, nazwij konkretnie zdanie, które budzi trudność, i porozmawiaj z duszpasterzem, katechetą albo sięgnij do Katechizmu, zamiast zostawać z ogólnym niepokojem.

Ogólne „nie wiem, czy wierzę” często okazuje się trzema różnymi sprawami: bólem po doświadczeniu zła, niezrozumieniem jednego artykułu wiary albo rozczarowaniem ludźmi Kościoła. Każdą z tych spraw prowadzi się inaczej. Treść religijna nie zastępuje osobistej rozmowy z duszpasterzem, kierownikiem duchowym ani specjalistą, gdy wątpliwości łączą się z kryzysem psychicznym.

• „Współistotny” – słowo opisuje pełne Bóstwo Syna wobec Ojca, co było kluczowe w sporach starożytnego Kościoła.
• „Przedwiecznie zrodzony” – wyrażenie mówi o relacji Syna do Ojca poza ludzkim rozumieniem czasu.
• „Powszechny Kościół” – termin oznacza katolickość, czyli uniwersalność Kościoła posłanego do wszystkich narodów.
• „Apostolski Kościół” – określenie wskazuje ciągłość wiary z nauczaniem Apostołów.
• „Wskrzeszenie umarłych” – prawda wiary dotyczy nadziei całego człowieka, nie tylko symbolicznej pamięci po śmierci.

Jak parafia może pomagać w rozumieniu Credo?

Parafia pomaga najlepiej wtedy, gdy łączy homilie, katechezę dzieci, spotkania rodziców i materiały online w jeden spokojny rytm wyjaśniania wiary.

Portal parafialny może tu zrobić dużo: krótkie teksty o Credo, wyjaśnienia gestów, odpowiedzi na pytania rodziców, odsyłacze do KKK i Mszału. Lokalny kontekst ma znaczenie, ale aktualne godziny Mszy, katechez i spotkań trzeba zawsze sprawdzić w bieżących ogłoszeniach Parafii św. Maksymiliana Kolbego w Krakowie-Opatkowicach przed publikacją.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest Credo na Mszy?

Credo to uroczyste wyznanie wiary Kościoła odmawiane w czasie Mszy Świętej. Wierni odpowiadają nim na usłyszane słowo Boże i homilię, wyznając najważniejsze prawdy wiary chrześcijańskiej. To nie jest modlitwa powszechna ani komentarz do kazania, lecz osobny element liturgii.

Kiedy odmawia się Credo podczas Mszy?

Credo odmawia się zasadniczo w niedziele i uroczystości oraz w niektórych celebracjach przewidzianych przepisami liturgicznymi. W strukturze Mszy znajduje się po homilii, a przed modlitwą powszechną. Nie należy zakładać, że pojawi się na każdej Mszy w dzień powszedni.

Dlaczego Credo mówimy wspólnie?

Credo mówimy wspólnie, ponieważ wiara chrześcijańska jest osobistą odpowiedzią, ale żyje w Kościele. Jeden tekst wypowiadany przez całe zgromadzenie pokazuje jedność ochrzczonych. W parafii pomaga to zobaczyć, że różne osoby stoją przy jednym wyznaniu wiary.

Czym różni się Skład Apostolski od Credo nicejsko-konstantynopolitańskiego?

Skład Apostolski jest krótszą formą wyznania wiary, dobrze znaną z modlitwy różańcowej i katechezy. Credo nicejsko-konstantynopolitańskie jest dłuższe i mocniej rozwija prawdy o Trójcy Świętej oraz Jezusie Chrystusie. Obie formy są katolickie i nie wolno przeciwstawiać ich sobie jako „lepszej” i „gorszej”.

Czy trzeba rozumieć każde słowo Credo?

Nie trzeba rozumieć wszystkiego od razu, ale nie warto zostawiać trudnych słów bez wyjaśnienia. Credo jest streszczeniem wiary Kościoła, dlatego najlepiej poznawać je stopniowo: jedno zdanie, jeden temat, jedna rozmowa w rodzinie lub katechezie. Szczególnie pomocny jest Katechizm Kościoła Katolickiego.

Jak pomóc dziecku zrozumieć Credo?

Najlepiej tłumaczyć Credo krótkimi fragmentami, językiem codziennym i z odniesieniem do Mszy. Można zapytać dziecko, co oznacza „wierzę”, kim jest Jezus i dlaczego Kościół mówi jednym głosem. Dobrze działa rytm: jedno zdanie Credo w tygodniu i jedna krótka rozmowa.

Czy Credo można odmawiać w domu?

Tak, Credo można odmawiać w domu jako modlitwę i katechezę rodzinną. Nie zastępuje to udziału w niedzielnej Eucharystii, ale pomaga lepiej przeżyć liturgię. Rodzina może połączyć Credo z wieczorną modlitwą albo rozmową po Mszy.

Źródła i literatura

1. Katechizm Kościoła Katolickiego, część o wyznaniu wiary, szczególnie KKK 185-197 oraz dalsze objaśnienia artykułów Credo, 1992.
2. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, normy o strukturze Mszy i wyznaniu wiary, wydanie typiczne po 2002 roku.
3. Sobór Nicejski I, kontekst historyczny Symbolu wiary, 325.
4. Sobór Konstantynopolitański I, rozwinięcie symbolu wiary nicejsko-konstantynopolitańskiego, 381.
5. Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Obrzędy Mszy Świętej – Wyznanie wiary, wydanie używane w liturgii rzymskiej w Polsce, 1986.

Jacek