- Dla kogo jest karta rachunku sumienia do druku?
- Czym jest rodzinna karta rachunku sumienia?
- Czy karta do druku jest potrzebna przed spowiedzią?
- Jak korzystać z rodzinnej karty przed spowiedzią?
- Jak przeprowadzić przygotowanie w pięciu krokach?
- Czy rodzina może robić rachunek sumienia razem?
- Jak pomóc dziecku bez naruszania jego prywatności?
- Co powinna zawierać dobra karta rachunku sumienia?
- Jakie pytania pomagają dorosłym, dzieciom i nastolatkom?
- Dlaczego karta nie powinna być przeładowana pytaniami?
- Czym różni się akt żalu od postanowienia poprawy?
- Jak przygotować wersję dla dorosłych, dzieci i nastolatków?
- Jakie obszary powinien rozważyć dorosły?
- Jak rozmawiać z dzieckiem o Dekalogu?
- Czy internet powinien znaleźć się w rachunku sumienia nastolatka?
- Jak wydrukować kartę i zadbać o prywatność?
- Jaki format wydruku będzie najpraktyczniejszy?
- Czy trzeba zapisywać wszystkie grzechy?
- Kiedy potrzebna jest rozmowa ze spowiednikiem?
- Kiedy używać karty w domu i w parafii?
- Kiedy w domu zrobić wieczorny rachunek sumienia?
- Czy można zabrać rachunek sumienia do kościoła?
- Czego nie robić z kartą rachunku sumienia?
- Czy rodzic powinien czytać odpowiedzi dziecka?
- Czy karta PDF zastępuje rozmowę ze spowiednikiem?
- Pobierz kartę PDF dla rodziny
- Co znajdzie się w karcie rodzinnej do spowiedzi?
- Jak korzystać z PDF po pobraniu?
- Najczęściej zadawane pytania
- Czy rachunek sumienia do druku można zabrać do kościoła?
- Czy dziecko powinno wypełniać kartę samo?
- Czy trzeba zapisywać wszystkie grzechy?
- Jaki format karty jest najlepszy?
- Czy karta rachunku sumienia zastępuje spowiednika?
- Kiedy najlepiej użyć rodzinnej karty rachunku sumienia?
- Źródła i literatura
Dla kogo jest karta rachunku sumienia do druku?
Rachunek sumienia do druku dla rodziny to jednostronicowa pomoc do osobistego przygotowania do sakramentu pokuty, charakteryzująca się pytaniami dla dorosłych, dzieci i nastolatków oraz miejscem na postanowienie poprawy. Katechizm Kościoła Katolickiego w numerach 1450-1460 wymienia żal, wyznanie grzechów i zadośćuczynienie jako akty penitenta.
Czym jest rodzinna karta rachunku sumienia?
Rodzinna karta rachunku sumienia to pomoc w modlitwie, a nie formularz do oddania rodzicowi, katechecie czy księdzu. Ma pomóc nazwać to, co oddala od Boga i ludzi, wzbudzić żal oraz przygotować szczere wyznanie grzechów. Nie zastępuje sakramentu pokuty ani rozmowy ze spowiednikiem.
W parafii św. Maksymiliana Kolbego w Krakowie-Opatkowicach taka karta może przydać się przed rekolekcjami, pierwszym piątkiem miesiąca, spowiedzią przed Bożym Narodzeniem lub Wielkanocą. Nie trzeba jednak czekać na wielką okazję. Czasem dziesięć spokojnych minut w domu odsłania więcej niż pośpiech tuż przed wejściem do konfesjonału.
- Karta dla dorosłych pomaga spojrzeć na modlitwę, małżeństwo, rodzicielstwo, pracę i odpowiedzialność za słowa.
- Karta dla dzieci wykorzystuje prosty język odnoszący się do domu, szkoły, rodzeństwa, prawdy i modlitwy.
- Karta dla nastolatków obejmuje relacje, internet, presję grupy, uczciwość oraz szacunek dla własnej godności.
- Rachunek sumienia przed spowiedzią PDF nie wymaga zapisywania wszystkich grzechów ani prowadzenia szczegółowego dziennika.
- Akt żalu kończy przygotowanie modlitwą, a nie samą analizą własnych błędów.
„Sumienie jest najskrytszym ośrodkiem i sanktuarium człowieka” – Sobór Watykański II, Gaudium et spes, nr 16.
Czy karta do druku jest potrzebna przed spowiedzią?
Nie, karta nie jest obowiązkowa, ale bywa bardzo użyteczna, gdy ktoś chce uniknąć chaotycznego przypominania sobie spraw w ostatniej chwili. Jej zadaniem jest prowadzić do szczerości, nie mnożyć lęku. Osobie zmagającej się ze skrupułami lepiej służy krótka karta i stały spowiednik niż rozbudowana lista kilkudziesięciu pytań.
Jak korzystać z rodzinnej karty przed spowiedzią?
Najlepiej przeznaczyć na kartę 10-15 minut: rozpocząć wspólną modlitwą, wybrać właściwą część materiału i zostawić każdemu osobny czas ciszy. Rodzic może wyjaśnić dziecku słowa, lecz nie powinien odczytywać jego notatek ani pytać o treść przyszłej spowiedzi.
Jak przeprowadzić przygotowanie w pięciu krokach?
Najpierw przygotuj spokojne miejsce, bez telefonu i rozmów w tle. Potem postępuj po kolei, bez presji, że każde pytanie musi przynieść długą odpowiedź.
- Rozłóż kartę rachunku sumienia dla rodziny na stole lub zabierz ją do własnego pokoju, aby zapewnić każdej osobie dyskrecję.
- Rozpocznij krótką modlitwą do Ducha Świętego, prosząc o prawdę, pokorę i zaufanie wobec Bożego miłosierdzia.
- Wybierz część dla dorosłego, dziecka albo nastolatka, ponieważ pytania powinny odpowiadać wiekowi i codziennym obowiązkom.
- Czytaj pytania powoli i zatrzymuj się przy konkretnych sytuacjach, na przykład kłótni z rodzeństwem, zaniedbanej modlitwie lub nieuczciwości w pracy.
- Zapisz najwyżej jedno konkretne postanowienie poprawy, takie jak „przeproszę brata dziś wieczorem” albo „przez tydzień nie będę odpowiadać krzykiem”.
- Odmów akt żalu i przygotuj się do spowiedzi, pamiętając, że kartka pozostaje pomocą prywatną.
Z mojej praktyki redakcyjnej w tekstach duszpasterskich wynika, że rodzinom najlepiej służy wspólny początek i osobne zakończenie. Wspólna modlitwa buduje domowy rytm wiary, a cisza chroni sumienie każdej osoby.
Czy rodzina może robić rachunek sumienia razem?
Tak, rodzina może wspólnie rozpocząć modlitwą i wspólnie zakończyć aktem żalu, ale samo badanie sumienia powinno pozostać osobiste. Mama nie potrzebuje wiedzieć, co córka zapisała, a ojciec nie powinien sprawdzać odpowiedzi syna. Sakrament pokuty wymaga wolności i prawdy, nie domowej kontroli.
- Rodzic może wyjaśnić dziecku, że „mówić prawdę” dotyczy także drobnych sytuacji w domu i szkole.
- Rodzic może przypomnieć nastolatkowi, że zachowanie w internecie ma wpływ na realne relacje i godność innych osób.
- Dorosły może zaprosić współmałżonka do wspólnej modlitwy, lecz nie powinien wypytywać go o konkretne grzechy.
- Starsze dziecko może otrzymać kartę samodzielnie, bez konieczności omawiania każdego punktu z dorosłym.
- Przed Pierwszą Komunią Świętą warto połączyć rozmowę o spowiedzi z materiałem przygotowanie do Pierwszej Komunii.
Jak pomóc dziecku bez naruszania jego prywatności?
Zacznij od jednego przykładu: „Czy umiałeś powiedzieć prawdę, nawet gdy było trudno?”. Następnie pozwól dziecku odpowiedzieć w myślach. Młodsze dzieci potrzebują prostych słów i spokojnego tonu, nie przesłuchania. Jeśli pytanie jest niezrozumiałe, przełóż je na sytuację z domu, klasy lub boiska.
Co powinna zawierać dobra karta rachunku sumienia?
Dobra karta rachunku sumienia to czytelna pomoc A4, charakteryzująca się krótką modlitwą, pytaniami według relacji z Bogiem i bliźnimi, częścią dostosowaną do wieku oraz jednym miejscem na postanowienie poprawy. Jej układ powinien prowadzić do żalu i spowiedzi, zgodnie z KKK 1450-1453.
Jakie pytania pomagają dorosłym, dzieciom i nastolatkom?
Pytania nie powinny brzmieć jak test z religii. Najlepiej, gdy odnoszą Dekalog do zwyczajnych spraw: rozmowy przy stole, obietnicy danej dziecku, plotki w pracy, pomocy sąsiadowi, korzystania z telefonu czy uczestnictwa we Mszy Świętej.
| Wersja karty | Główne obszary | Przykładowe pytanie |
|---|---|---|
| Dorośli | Wiara, małżeństwo, rodzina, praca, uczciwość | Czy umiałem przeprosić i naprawić krzywdę? |
| Dzieci | Dom, szkoła, prawda, rodzeństwo, modlitwa | Czy słuchałem rodziców bez złośliwego sprzeciwiania się? |
| Nastolatki | Relacje, internet, odpowiedzialność, czystość, presja grupy | Czy moje wiadomości lub komentarze raniły kogoś? |
- Modlitwa do Ducha Świętego pomaga rozpocząć rachunek sumienia bez skupienia wyłącznie na sobie.
- Pytania o relację z Bogiem obejmują modlitwę, Eucharystię, zaufanie i szacunek dla imienia Bożego.
- Pytania o rodzinę dotyczą cierpliwości, przebaczenia, troski o słabszych i odpowiedzialności za dom.
- Pytania o bliźnich obejmują prawdę, plotkę, wyśmiewanie, pomoc oraz naprawianie wyrządzonej szkody.
- Miejsce na postanowienie poprawy powinno mieścić jedno realne działanie, a nie listę niemożliwych obietnic.
- Odniesienie do aktu żalu po spowiedzi przypomina, że skrucha ma formę modlitwy.
Dlaczego karta nie powinna być przeładowana pytaniami?
Jedna dobrze zaprojektowana strona A4 zwykle działa lepiej niż trzy strony drobnego druku. Przy zbyt długiej liście człowiek zaczyna odhaczać punkty, a przestaje pytać, gdzie naprawdę potrzebuje nawrócenia. Karta ma porządkować myśli, nie mierzyć czyjejś pobożności.
Czym różni się akt żalu od postanowienia poprawy?
Akt żalu to modlitwa wyrażająca żal za grzechy i prośbę o przebaczenie, natomiast postanowienie poprawy oznacza konkretną decyzję, co zmienić po spowiedzi. Przykład: dziecko może w akcie żalu przeprosić Boga za kłamstwo, a jako postanowienie powiedzieć prawdę rodzicom jeszcze tego samego dnia.
„Nawrócenie dokonuje się w życiu codziennym przez gesty pojednania” – Jan Paweł II, Reconciliatio et paenitentia, 1984, parafraza nauczania o pokucie i pojednaniu.
Jak przygotować wersję dla dorosłych, dzieci i nastolatków?
Wersja dla dorosłych, dzieci i nastolatków powinna różnić się językiem oraz przykładami, lecz wszystkie trzy prowadzą do tego samego celu: uczciwego rachunku sumienia, żalu i gotowości do sakramentu pokuty. Dekalog, Psalm 51 i nauczanie Katechizmu stanowią wspólny punkt odniesienia.
Jakie obszary powinien rozważyć dorosły?
Dorosły powinien spojrzeć przede wszystkim na wierność Bogu, odpowiedzialność za rodzinę, uczciwość w pracy i sposób traktowania ludzi słabszych. Dobre pytanie nie brzmi tylko „czy zrobiłem coś złego?”, lecz także „czy zaniedbałem dobro, które mogłem uczynić?”.
- Relacja z Bogiem obejmuje modlitwę, niedzielną Eucharystię i zaufanie wtedy, gdy życie nie układa się po myśli.
- Małżeństwo wymaga pytania o cierpliwość, wierność, rozmowę oraz gotowość do przebaczenia.
- Rodzicielstwo obejmuje czas dla dzieci, prawdziwe zainteresowanie ich trudnościami i unikanie upokarzających słów.
- Praca wymaga uczciwości wobec obowiązków, pieniędzy, klientów i współpracowników.
- Wspólnota Kościoła przypomina o odpowiedzialności za parafię św. Maksymiliana Kolbego w Krakowie-Opatkowicach, modlitwę i pomoc potrzebującym.
Jak rozmawiać z dzieckiem o Dekalogu?
Zacznij od czterech lub pięciu pytań związanych z codziennością, a nie od długiej definicji grzechu. Dla dziecka Dekalog staje się zrozumiały, gdy dotyczy dzielenia się zabawką, przeprosin po kłótni, prawdy o zniszczonej rzeczy lub szacunku do rodziców.
Przykład: zamiast pytać „czy naruszyłeś ósme przykazanie?”, powiedz „czy powiedziałeś komuś coś nieprawdziwego, żeby uniknąć konsekwencji?”. Tak działa rachunek sumienia dla dzieci do druku: przekłada wiarę na język, którym dziecko rzeczywiście mówi.
- Dziecko może zapytać siebie, czy pamiętało o krótkiej modlitwie rano albo wieczorem.
- Dziecko może rozważyć, czy nie wyśmiewało kolegi, który był słabszy lub smutny.
- Dziecko może przypomnieć sobie, czy nie zabrało cudzej rzeczy bez pytania.
- Dziecko może nazwać sytuację, w której złościło się na rodzeństwo i nie chciało przeprosić.
- Dziecko może wybrać jedno proste postanowienie, na przykład pomoc przy nakrywaniu do stołu.
Czy internet powinien znaleźć się w rachunku sumienia nastolatka?
Tak, internet powinien znaleźć się w rachunku sumienia nastolatka, ponieważ słowa, obrazy i decyzje podejmowane online dotyczą prawdy, szacunku i odpowiedzialności tak samo jak rozmowa twarzą w twarz. Karta nie ma zawstydzać, lecz pomagać rozpoznać konkretne zachowania.
Nastolatek może pytać: czy udostępniłem czyjeś zdjęcie bez zgody, czy wyśmiałem kogoś w komentarzu, czy ukrywałem ważną prawdę, czy telefon zabrał mi czas przeznaczony dla rodziny, nauki lub modlitwy? Takie pytania są bardziej uczciwe niż abstrakcyjne hasła.
Jak wydrukować kartę i zadbać o prywatność?
Kartę najlepiej wydrukować na jednej stronie A4 w trybie czarno-białym, z czytelną czcionką i bez wpisywania imienia oraz nazwiska. Jeśli zawiera osobiste notatki, po spowiedzi należy ją zniszczyć albo przechować wyłącznie prywatnie, ponieważ rachunek sumienia nie jest dokumentem rodzinnym.
Jaki format wydruku będzie najpraktyczniejszy?
Format A4 jest najwygodniejszy dla starszych osób, rodziców i dzieci przygotowujących się do pierwszej spowiedzi. Wydruk czarno-biały ogranicza zużycie tuszu, a margines około 15 mm pozwala wygodnie trzymać kartkę w dłoni. Na telefonie można czytać PDF, ale nie należy robić zrzutów ekranu z osobistymi notatkami.
- Druk A4 w pionie zapewnia miejsce na nagłówki, krótkie pytania i jedno postanowienie poprawy.
- Wersja czarno-biała jest czytelna, oszczędna i łatwa do wydrukowania na domowej drukarce.
- Większa czcionka pomaga osobom starszym korzystać z karty bez napięcia wzroku.
- Niepodpisana kartka zmniejsza ryzyko ujawnienia danych, gdy przypadkowo zostanie w kościele lub samochodzie.
- Osobiste notatki należy zniszczyć po spowiedzi, jeśli nie są potrzebne do dalszej pracy duchowej.
Czy trzeba zapisywać wszystkie grzechy?
Nie, nie trzeba zapisywać wszystkich grzechów. Wiele osób korzysta z karty wyłącznie w myśli, podkreśla jeden obszar albo zapisuje pojedyncze słowo pomocnicze. Jeżeli ktoś notuje sprawy wrażliwe, nie powinien zostawiać kartki na stole, w plecaku dziecka ani w ogólnodostępnym folderze telefonu.
Kiedy potrzebna jest rozmowa ze spowiednikiem?
Rozmowa ze spowiednikiem jest potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy rachunek sumienia wywołuje silny lęk, powracające skrupuły albo trudność w ocenie konkretnej sytuacji. Karta PDF nie rozstrzyga złożonych problemów moralnych. W takich sprawach pomoc daje stały spowiednik lub kierownik duchowy.
Kiedy używać karty w domu i w parafii?
Karta rachunku sumienia dla rodziny sprawdza się przed spowiedzią świąteczną, rekolekcjami, pierwszym piątkiem miesiąca i przygotowaniem dziecka do Pierwszej Komunii Świętej. Aktualne terminy spowiedzi w parafii św. Maksymiliana Kolbego w Krakowie-Opatkowicach trzeba zawsze sprawdzić na oficjalnej stronie parafii przed wyjściem z domu.
Kiedy w domu zrobić wieczorny rachunek sumienia?
Wieczorny rachunek sumienia może trwać 3-5 minut i nie musi kończyć się sporządzaniem notatek. Dobrze działa przed snem: chwila wdzięczności, jedno pytanie o miłość do Boga i ludzi, żal za konkretnym zaniedbaniem oraz krótka prośba o pomoc na następny dzień.
- Przed niedzielną Mszą Świętą karta pomaga dorosłemu wrócić do spraw, które wymagają pojednania.
- Przed pierwszym piątkiem miesiąca karta porządkuje przygotowanie bez nerwowego szukania modlitw w ostatniej chwili.
- Przed rekolekcjami parafialnymi rodzina może wspólnie rozpocząć modlitwę, a potem zachować indywidualną ciszę.
- Przed Pierwszą Komunią Świętą dziecko może używać krótszej części karty razem z rodzicem.
- Przed spowiedzią można zabrać kartę do kościoła, zachowując jej dyskrecję w kolejce do konfesjonału.
Czy można zabrać rachunek sumienia do kościoła?
Tak, można zabrać rachunek sumienia do kościoła jako pomoc przed spowiedzią. Kartkę trzymaj jednak dyskretnie i nie zostawiaj jej w ławce. Informacje o sakramencie oraz o spowiedzi w Krakowie-Opatkowicach warto sprawdzić bezpośrednio przed planowaną wizytą, ponieważ terminy parafialne mogą się zmieniać.
Czego nie robić z kartą rachunku sumienia?
Karty rachunku sumienia nie wolno używać do oceniania domowników, wymuszania zwierzeń ani porównywania „lepszej” i „gorszej” pobożności. Ma służyć osobistemu spotkaniu z prawdą przed sakramentem pokuty, którego źródłem jest miłosierdzie Boga, a nie rodzinny nadzór.
Czy rodzic powinien czytać odpowiedzi dziecka?
Nie, rodzic nie powinien czytać odpowiedzi dziecka ani żądać ich wyjaśnienia. Może pomóc w zrozumieniu pytań, przypomnieć o Bożym przebaczeniu i odprowadzić dziecko do kościoła. Treść spowiedzi oraz prywatne notatki pozostają poza kontrolą rodzica.
- Nie zamieniaj karty w ankietę, którą dziecko ma oddać po skończonej modlitwie.
- Nie dopisuj za drugą osobę grzechów ani nie poprawiaj jej postanowienia poprawy.
- Nie używaj pytań z karty podczas rodzinnej kłótni jako argumentu przeciw współmałżonkowi lub dziecku.
- Nie traktuj liczby zapisanych punktów jako miary wiary albo dojrzałości moralnej.
- Nie publikuj zdjęcia zapisanej karty w mediach społecznościowych, nawet jeśli wydaje się anonimowe.
Czy karta PDF zastępuje rozmowę ze spowiednikiem?
Nie, karta PDF pomaga uporządkować pytania przed spowiedzią, ale nie rozstrzyga skrupułów, trudnych sytuacji rodzinnych ani spraw wymagających rozeznania. Jan Paweł II w Reconciliatio et paenitentia przypominał osobisty i wspólnotowy wymiar pojednania. Przy uporczywym lęku najlepiej porozmawiać ze stałym spowiednikiem.
Pobierz kartę PDF dla rodziny
Rachunek sumienia PDF dla rodziny powinien zawierać jedną czytelną kartę A4 z modlitwą, pytaniami dla dorosłych, dzieci i nastolatków, aktem żalu oraz miejscem na jedno postanowienie poprawy. Link do pliku należy opublikować dopiero po sprawdzeniu aktualnej wersji materiału parafialnego.
Co znajdzie się w karcie rodzinnej do spowiedzi?
Przygotowana karta może prowadzić rodzinę od krótkiej modlitwy do osobistego postanowienia poprawy. Nie wymaga podawania adresu e-mail ani danych osobowych. Materiał duszpasterski ma być dostępny prosto, czytelnie i bez dodatkowych warunków.
- Sekcja modlitwy na początek kieruje uwagę ku Duchowi Świętemu i prośbie o światło sumienia.
- Sekcja dla dorosłych porządkuje pytania o Boga, rodzinę, pracę, prawdę i wspólnotę Kościoła.
- Sekcja dla dzieci zawiera prosty Dekalog dla dzieci oparty na sytuacjach z domu i szkoły.
- Sekcja dla nastolatków obejmuje relacje, internet, odpowiedzialność oraz szacunek dla innych osób.
- Sekcja końcowa pozostawia miejsce na jedno realne postanowienie poprawy i odsyła do aktu żalu.
Rachunek sumienia dla rodziny PDF – plik do pobrania należy podpiąć w tym miejscu po opublikowaniu i sprawdzeniu materiału na stronie parafii. Do tego czasu skorzystaj z tekstu rachunek sumienia krok po kroku oraz z materiału rachunek sumienia dla dzieci i dorosłych.
Jak korzystać z PDF po pobraniu?
Po pobraniu wydrukuj jedną kartę dla każdej osoby albo otwórz PDF na własnym urządzeniu. Dziecko może korzystać z części dziecięcej, nastolatek z własnej sekcji, a dorosły z pytań dotyczących jego powołania i obowiązków. Nie trzeba wypełniać wszystkich pól.
Najczęściej zadawane pytania
Czy rachunek sumienia do druku można zabrać do kościoła?
Tak, kartę można zabrać do kościoła jako pomoc przed spowiedzią. Jeśli znajdują się na niej osobiste notatki, trzymaj ją dyskretnie i nie zostawiaj w ławce ani przy konfesjonale. Po sakramencie możesz ją zniszczyć.
Czy dziecko powinno wypełniać kartę samo?
Młodsze dziecko może potrzebować pomocy w zrozumieniu pytań. Rodzic powinien tłumaczyć słowa i podawać neutralne przykłady, ale nie kontrolować odpowiedzi. Dziecko ma prawo do prywatności w przygotowaniu do spowiedzi.
Czy trzeba zapisywać wszystkie grzechy?
Nie, zapisywanie wszystkich grzechów nie jest konieczne. Karta może służyć wyłącznie do spokojnego przeczytania pytań i uporządkowania myśli. Jeśli zapisujesz sprawy osobiste, zadbaj o ich bezpieczne zniszczenie lub prywatne przechowanie.
Jaki format karty jest najlepszy?
Najpraktyczniejszy jest format A4 w wersji czarno-białej, z większą czcionką i jasnym podziałem na części. Jedna strona jest wygodna dla rodzin i osób starszych. Wersja na telefon może być dodatkiem, ale nie powinna zawierać wrażliwych notatek.
Czy karta rachunku sumienia zastępuje spowiednika?
Nie, karta pomaga przygotować się do spowiedzi, ale nie zastępuje spowiednika. Przy skrupułach, silnym lęku albo trudnych pytaniach moralnych potrzebna jest osobista rozmowa. Sakrament pokuty obejmuje spotkanie penitenta z Chrystusem działającym przez posługę kapłana.
Kiedy najlepiej użyć rodzinnej karty rachunku sumienia?
Najlepiej użyć jej przed spowiedzią świąteczną, rekolekcjami, pierwszym piątkiem miesiąca lub przed ważnym sakramentem dziecka. Można też wracać do niej w domu podczas krótkiej wieczornej modlitwy. Nie musi to być długi rytuał – liczy się szczerość i regularność.
Źródła i literatura
- Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992, nr 1450-1460, 1776-1802 i 1854-1864.
- Jan Paweł II, Reconciliatio et paenitentia, 1984.
- Sobór Watykański II, Gaudium et spes, 1965, nr 16.
- Pismo Święte i Katechizm Kościoła Katolickiego: Psalm 51, Łk 15,11-32 oraz J 20,22-23.

